Onderzoekers ontwikkelen betrouwbaarder platform om antilichaamgeneesmiddelen te testen

Antilichaamgeneesmiddelen worden veel gebruikt bij de behandeling van kanker, auto-immuunziekten en infecties. Veel van deze geneesmiddelen zien er in een vroege testfase veelbelovend uit. Toch falen er later nog veel in klinische studies of veroorzaken ze onverwachte bijwerkingen. Dat vertraagt de ontwikkeling, maakt geneesmiddelen duurder en kan risico’s opleveren voor patiënten.

“Met ons nieuwe platform kunnen we antilichaamwerking bestuderen op een manier die veel dichter bij de patiënt ligt,” zegt prof. Bart Lambrecht (VIB–UGent Centrum voor Inflammatieonderzoek, UZ Gent), senior auteur van de studie. “Dat laat toe om veel vroeger en met meer vertrouwen beslissingen te nemen.”

Waarom vroege testen soms misleiden

Voordat nieuwe geneesmiddelen bij mensen worden getest, worden ze uitgebreid onderzocht in het laboratorium. Dat gebeurt onder andere met celkweken, muizen en soms ook niet-menselijke primaten. Deze modellen zijn onmisbaar voor medische vooruitgang, maar nieuw onderzoek toont aan dat ze niet altijd goed weergeven hoe het menselijke afweersysteem werkt, vooral niet bij antilichaamgeneesmiddelen.

Antilichamen doen namelijk meer dan alleen een ziekte-eiwit herkennen. De meeste therapeutische antilichamen behoren tot het type IgG. Ze hebben een ‘staart’ die signalen doorgeeft aan het immuunsysteem. Die signalen worden opgevangen door speciale receptoren op afweercellen en bepalen of cellen worden aangevallen, opgeruimd of juist met rust gelaten.

Het probleem is dat deze receptoren sterk verschillen tussen soorten. Daardoor kan hetzelfde antilichaam zich in het laboratorium heel anders gedragen dan in het menselijk lichaam.

Biologische verschillen met grote gevolgen

Het onderzoek laat zien dat het menselijke immuunsysteem vaak anders reageert op antilichamen dan wat in vroege testen wordt gezien. Sommige menselijke afweercellen reageren veel sterker dan hun tegenhangers in muizen. Nog belangrijker: menselijke bloedplaatjes, die een rol spelen bij bloedstolling, kunnen door bepaalde antilichamen direct worden geactiveerd. Dit mechanisme bestaat niet bij muizen. Gevaarlijke risico’s op bloedklonters kunnen daardoor onopgemerkt blijven tijdens vroege testen.

Ook andere afweercellen kunnen in verschillende systemen juist tegenovergesteld reageren. Hierdoor kunnen antilichaamgeneesmiddelen er in eerste instantie veilig en effectief uitzien, terwijl ze zich bij patiënten heel anders gedragen.

Een bekend voorbeeld zijn anti-CD40L-antilichamen. Deze geneesmiddelen leken veilig tijdens vroege testen, maar veroorzaakten later in klinische studies ernstige bloedstolsels en zelfs sterfte bij patiënten. Die risico’s werden niet eerder gezien omdat cruciale menselijke afweerreacties niet zichtbaar waren in standaardtests.

Een platform gebaseerd op menselijke biologie

Om dit probleem aan te pakken, maakten de onderzoekers eerst een gedetailleerde kaart van hoe deze receptoren verdeeld zijn over afweercellen bij mensen en in veelgebruikte testmodellen. Met die kennis ontwikkelden ze een nieuw muismodel dat veel beter nabootst hoe het menselijke immuunsysteem met antilichamen omgaat. Zo reageren antilichamen in dit model veel realistischer, ook tijdens ontstekingen.

In tegenstelling tot bestaande gehumaniseerde muismodellen maakt dit nieuwe model gebruik van een nauwkeurigere genetische strategie en is het commercieel beschikbaar, wat toegang garandeert voor zowel academische onderzoekers als geneesmiddelenontwikkelaars.

Snellere en duidelijkere antwoorden

Het nieuwe platform is getest in verschillende ziektecontexten. Onderzoekers kunnen hiermee beter vergelijken welke antilichamen echt het meest effectief zijn, hoe goed ze bepaalde cellen opruimen en hoe ze ziekte afremmen, bijvoorbeeld bij kanker. Zulke vergelijkingen zijn met klassieke methoden vaak moeilijk of onmogelijk.

Volgens dr. Karel Van Damme (VIB–Ugent, UZ Gent), eerste auteur van de studie, “Bij moderne antilichaamgeneesmiddelen worden er kleine maar essentiële moleculaire aanpassingen aangebracht. Ons platform maakt het mogelijk die verschillen rechtstreeks en zinvol te vergelijken.”

Voordelen voor patiënten en gezondheidszorg

Naast wetenschappelijke vooruitgang biedt het platform ook economische voordelen. Betere voorspelbaarheid in een vroege fase kan dure mislukkingen later in het ontwikkelingsproces voorkomen, de ontwikkeltijd verkorten en de kosten verlagen.

Tegelijk verbetert dit de patiëntveiligheid. Geneesmiddelen met hogere risico’s kunnen sneller worden herkend, terwijl veelbelovende therapieën met meer vertrouwen verder kunnen worden ontwikkeld. Deze aanpak sluit ook aan bij de verwachtingen van regelgevende instanties.

Een internationale samenwerking

Het onderzoek is het resultaat van een internationale samenwerking tussen academische en industriële experts, waaronder VIB–Universiteit Gent, argenx (België), genOway (Frankrijk), en Innate Pharma (Frankrijk).

Nu antilichaamgeneesmiddelen een steeds grotere rol spelen in de gezondheidszorg, biedt dit nieuwe platform een veiligere en duidelijkere weg van laboratoriumonderzoek naar echte behandelingen—zodat effectieve therapieën sneller en tegen lagere kosten bij patiënten terechtkomen.

Publicatie
​Cross-species cellular mapping and humanization of Fcγ receptors to advance antibody modeling. Van Damme K.F.A., et al. Science Immunology, 2026.

Vragen van patiënten

Een doorbraak in onderzoek betekent niet hetzelfde als een doorbraak in de geneeskunde. De verwezenlijkingen van VIB-onderzoekers kunnen de basis vormen voor nieuwe therapieën, maar het ontwikkelingstraject neemt nog jaren in beslag. Dit kan veel vragen oproepen. Daarom vragen we u om in uw reportage of artikel te verwijzen naar het e-mailadres dat VIB hiervoor ter beschikking stelt. Iedereen kan er met vragen omtrent dit en ander medisch gericht onderzoek terecht: patienteninfo@vib.be.

Perscontact:

Sooike Stoops: +32 474 28 92 52

Dr. Karel Van Damme/Prof. Bart Lambrecht: +32 9 332 04 57