Signalen van afweercellen blokkeren maakt verwijderen agressiefste hersentumor makkelijker
Ontdekking door onderzoekers van VIB en KU Leuven wijst op een mogelijke nieuwe behandelingsstrategie
Leuven, België, 27 oktober 2026 – In een nieuwe studie, gepubliceerd in Cancer Cell, slaagden onderzoekers van VIB en KU Leuven erin de verspreiding van glioblastoom (de meest voorkomende en agressiefste hersentumor bij volwassenen) af te remmen door specifieke signalen tussen afweercellen in de hersenen en tumorcellen te blokkeren. De ontdekking wijst op een mogelijke nieuwe behandelingsstrategie: door de communicatie tussen afweer- en kankercellen te blokkeren, blijft de tumor beter afgebakend en kan hij gemakkelijker worden verwijderd.
Glioblastoom is de agressiefste hersentumor bij volwassenen. Patiënten leven na de diagnose gemiddeld nog ongeveer 15 maanden. De tumor is bijzonder moeilijk te behandelen omdat tumorcellen zich verspreiden in het omliggende hersenweefsel, waardoor het vaak onmogelijk is om de tumor volledig te verwijderen. Hoe vollediger de tumor kan worden verwijderd, hoe beter de overlevingskansen van de patiënt. Manieren vinden om de tumor vóór een operatie beter af te bakenen, zou daarom een belangrijke strategie kunnen zijn om het leven van patiënten te verlengen.
Om te achterhalen hoe de verspreiding van glioblastoom kan worden tegengegaan, bestudeerden onderzoekers van het VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie, onder leiding van prof. Gabriele Bergers, de wisselwerking tussen tumorcellen en microglia, de afweercellen van de hersenen. Microglia bevorderen de ontwikkeling van glioblastoom door bepaalde eiwitten af te scheiden die tumorcellen kunnen gebruiken om te groeien. Over de rol van lipiden, vetachtige moleculen, in dit proces was tot nu toe echter veel minder bekend.
Met behulp van muismodellen en weefsel van patiënten met glioblastoom ontdekten de onderzoekers dat tumorcellen lipiden gebruiken die door microglia worden vrijgegeven. Die maken de tumorcellen beweeglijker en helpen hen om gezonde delen van de hersenen binnen te dringen.
“We ontdekten dat microglia een specifiek type lipide vrijgeven, zogenaamde lysophosphatidic acids of LPA’s”, legt eerste auteur dr. Carla Pallarés-Moratalla (VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie) uit. “Deze LPA’s binden zich vervolgens aan tumorcellen en activeren processen die hen helpen om zich verder door de hersenen te verspreiden.”
De verspreiding stoppen
Na deze eerste ontdekking onderzochten de wetenschappers of ze de wisselwerking konden blokkeren en de tumor zo minder invasief konden maken. Dat bleek inderdaad het geval.
“We konden deze signalen onderbreken en de tumoren daardoor minder invasief en beter afgebakend maken”, legt Pallarés-Moratalla uit. “Hoewel de grootte van de tumor niet veranderde, wijzen deze resultaten op de mogelijkheid om patiënten vóór een operatie te behandelen, zodat hun tumor beter afgebakend en daardoor gemakkelijker operatief te verwijderen is. Omdat deze aanpak de verspreiding van de tumor beperkt, maar de tumor zelf niet verkleint, zou ze gecombineerd kunnen worden met behandelingen die de tumor wel verkleinen. Dat zou de overlevingskansen van patiënten verder kunnen verbeteren.”
De onderzoekers gingen ook na of ze hetzelfde patroon konden terugvinden in menselijke stalen. Tests met tumorcellen afkomstig van patiënten toonden aan dat afweercellen de verspreiding van de tumor op dezelfde manier bevorderden als bij muizen.
“Het was behoorlijk verrassend om te zien hoe sterk het mechanisme dat we bij muizen ontdekten ook terugkwam bij glioblastoom bij mensen, wat suggereert dat onze bevindingen mogelijk ook bij patiënten toepasbaar zijn”, zegt Pallarés-Moratalla.
De auteurs benadrukken dat het nog om vroege bevindingen gaat, maar de ontdekking opent wel de deur naar een nieuwe manier om de behandeling te benaderen.
Glioblastomen zijn erg heterogeen. Dat betekent dat bij één en dezelfde patiënt verschillende delen van de tumor verschillende mutaties kunnen bevatten”, legt professor Bergers (VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie) uit. “Maar onze aanpak richt zich niet op de genetische kenmerken van de tumorcellen. We grijpen in op de communicatie tussen afweercellen en kankercellen. Daardoor zou deze aanpak bij een bredere groep glioblastomen kunnen worden toegepast.”
Publicatie
Macrophage lipid signaling drives glioblastoma invasion and represents a therapeutic vulnerability. Pallarés-Moratalla et al. Cancer Cell, 2026.
Financiering
Dit onderzoek werd ondersteund door het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek – Vlaanderen (FWO), Kom op tegen Kanker, de Marie Skłodowska-Curie Doctoral Networks van de Europese Unie, Stichting tegen Kanker, het Dieter de Cauderlier Fonds voor Hersentumoren, KU Leuven en het Wereld Kanker Onderzoek Fonds.
OVER VIB
VIB is een onafhankelijk onderzoeksinstituut dat inzichten in de biologie vertaalt naar impactvolle innovaties voor de samenleving. Het werkt samen met de vijf Vlaamse universiteiten en diverse partners in de biotechsector en doet onderzoek in plantenbiologie, kanker, neurowetenschap, microbiologie, ontstekingsziekten, artificiële intelligentie en meer. VIB verbindt wetenschap met ondernemerschap en stimuleert zo de groei van de Vlaamse biotech. Het instituut draagt bij aan oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen, zoals nieuwe methoden voor diagnose en behandeling en landbouwinnovaties.
Meer info op www.vib.be.
Kristof Windels
