Wetenschappers ontdekken kleine antilichamen met groot potentieel tegen coronavirussen
Onderzoek met lama-antilichamen opent deur naar brede virusbestrijding
Gent, 9 juni 2025 – Onderzoekers van VIB en de Universiteit Gent hebben kleine antilichamen ontdekt die sterke bescherming bieden tegen verschillende coronavirussen, waaronder SARS-CoV-1 en verschillende SARS-CoV-2 varianten. Deze kleine antilichamen richten zich op een belangrijke regio aan de basis van het kroon-eiwit van het virus en kunnen daardoor verhinderen dat het virus cellen binnendringt. De nieuwe resultaten tonen het potentieel van deze kleine antilichamen om niet alleen huidige maar ook toekomstige virusvarianten klein te krijgen.
SARS-CoV-2, het virus dat COVID-19 veroorzaakt, blijft evolueren en maakt nog steeds heel wat mensen ziek. De zoektocht naar doeltreffende behandelingen blijft met andere woorden een voortdurende uitdaging. Veel behandelingen met antistoffen verliezen hun werking zodra nieuwe varianten opduiken, omdat ze zich richten op virusregio’s die gevoelig zijn voor mutaties.
Om dit probleem te omzeilen koos een team wetenschappers onder leiding van Prof. Xavier Saelens en Dr. Bert Schepens aan het VIB-UGent Centrum voor Medische Biotechnologie voor een andere aanpak. Zij richtten zich op een stabielere regio van het kroon-eiwit, die bovendien een sleutelrol speelt bij het samensmelten van het virus met de cel, de start van het infectieproces. Omdat die regio nauwelijks verschilt tussen verschillende coronavirussen of nieuwe varianten, vormt het een ideaal doelwit om tot brede bescherming te komen.
Een moleculair slot
Om antilichamen te vinden die dit stukje van het virus herkennen, werkten de onderzoekers met lama’s (meer bepaald lama Winter). Waarom lama’s? Zij produceren een speciale soort antilichamen die kleiner zijn dan de antilichamen van mensen of de meeste andere zoogdieren. Doordat ze zo klein zijn, kunnen ze ook minder blootgestelde eiwitregio’s in het vizier nemen.
Het onderzoeksteam ontdekte verschillende lama-antilichamen die een brede groep coronavirussen kunnen uitschakelen. Wat de antilichamen zo bijzonder maakt, is hun unieke werkingsmechanisme: ze vormen een soort moleculaire klem. Ze zetten zich vast op de zogenaamde S2-subeenheid en vergrendelen zo het kroon-eiwit in zijn oorspronkelijke vorm waardoor het geïnactiveerd wordt. Hierdoor kan het eiwit zich niet ontvouwen tot de actieve structuur die nodig is om cellen te gaan infecteren.
Betere behandelingen
In dierproeven bleek al dat deze kleine antilichamen sterke bescherming bieden tegen infectie, zelfs bij een lage dosis. De onderzoekers gingen bovendien na of het virus snel resistentie zou ontwikkelen. In de zeldzame gevallen waarbij toch een mutatie opdook waardoor het virus alsnog kon ontsnappen aan de nanobodies, bleek het virus een pak minder besmettelijk te zijn geworden.
Net die eigenschap maakt de ontdekking zo interessant, zegt Bert Schepens: “De regio waarop de antilichamen zich richten is zo cruciaal voor het virus dat deze nauwelijks kan muteren zonder het virus zelf te verzwakken.”
De ontdekking vormt dus een belangrijke stap richting duurzame, breed werkzame antivirale behandelingen voor COVID en andere ziekten veroorzaakt door coronavirussen.
“De combinatie van hoge werkzaamheid, brede activiteit tegen meerdere virusvarianten én een hoge drempel voor resistentie is bijzonder veelbelovend,” aldus Xavier Saelens. “Dit werk legt een sterke basis voor de ontwikkeling van nieuwe antilichamen die niet alleen vandaag, maar ook in de toekomst patiënten zouden kunnen helpen.”
Publicatie & funding
Ultrapotent SARS coronavirus-neutralizing single-domain antibodies that clamp the spike at its base. De Cae, S., Van Molle, I., van Schie, L. et al. Nat Communications, 2025. DOI: https://doi.org/10.1038/s41467-025-60250-1
Dit onderzoek kwam tot stand dankzij financiële steun van onder andere Fonds Wetenschappelijk onderzoek Vlaanderen, het EOS-programma, EU Horizon 2021, en and Exevir Bio BV.
