Tientallen nieuwe DNA-regio’s in verband gebracht met alzheimer

4 april 2022

Onderzoekers uit Europa, de Verenigde Staten en Australië werkten samen aan een grootschalige genetische studie en identificeerden daarbij een verband tussen de ziekte van Alzheimer en wel 75 verschillende DNA-regio's. Meer dan de helft van deze regio’s zijn nu voor het eerst gelinkt aan de ziekte. De resultaten verschijnen vandaag in het vakblad Nature Genetics, en brengen belangrijke nieuwe kennis over de biologische mechanismen en mogelijk behandelingsdoelwitten voor alzheimer. Ook het Antwerpse onderzoeksteam van Kristel Sleegers (VIB-UAntwerpen) werkte eraan mee.

Bijna 150.000 Vlamingen leven met de ziekte van Alzheimer, waarmee het de meest voorkomende vorm van dementie is. Deze complexe aandoening ontwikkelt in de meeste gevallen pas na de leeftijd van 65 jaar, en er zijn veel aanwijzingen dat naast omgevingsfactoren zoals iemands levensstijl of onderliggende aandoeningen, ook heel wat genetische risicofactoren iemands kans op alzheimer kunnen beïnvloeden.

Hoewel wetenschappers steeds meer ontdekken over het ziekteproces, blijft alzheimer voorlopig ongeneeslijk. De beperkte geneesmiddelen die vandaag voorhanden zijn, kunnen in het beste geval de symptomen tijdelijk verlichten.

“Als we willen begrijpen hoe en waarom alzheimer ontstaat, moeten we het genetisch risico in kaart brengen, hieruit leren waar het misloopt, én wat we daaraan kunnen doen,” zegt professor Kristel Sleegers, expert in de genetische grondslag van de ziekte van Alzheimer.

Honderdduizenden mensen

Samen met haar onderzoeksgroep aan het VIB Centrum voor Moleculaire Neurologie, verbonden aan de Universiteit van Antwerpen, maakte ze deel uit van een wereldwijde samenwerking die het DNA analyseerde van bijna 800,000 mensen, waarvan 111,000 met alzheimer—de meest grootschalige studie tot op vandaag.

Door het DNA van zoveel mensen met en zonder alzheimer te vergelijken, konden de wetenschappers in totaal 75 DNA-regio's identificeren die gelinkt zijn aan het al dan niet hebben van de ziekte van Alzheimer. Tweeënveertig van deze regio’s werden nooit eerder in verband gebracht met de ziekte.

"Heel wat van de DNA-regio’s die naar boven kwamen in onze studie werden voor het eerst in verband gebracht met alzheimer,” zegt Sleegers. “We gingen dus op zoek naar de cellulaire mechanismen en moleculaire processen die de link tussen deze DNA-regio’s en het ziekteproces kunnen verklaren.”

De bevindingen bevestigen en vervolledigen volgens de wetenschappers onze kennis van de onderliggende ziekteprocessen en openen nieuwe pistes voor farmaceutisch onderzoek.

Risico-score

De onderzoekers gebruikten de resultaten ook om een genetische risicoscore te ontwikkelen. Aan de hand van die score zouden we kunnen beoordelen welke mensen met beginnende symptomen binnen drie jaar de ziekte van Alzheimer zullen ontwikkelen.

Sleegers benadrukt dat de risico-score momenteel niet bedoeld is voor diagnostisch gebruik, maar "het zou wel een zeer nuttig instrument kunnen zijn bij het opzetten van klinische studies om deelnemers in te delen op basis van hun genetisch risico en op die manier de werking van kandidaat-geneesmiddelen veel nauwkeuriger te kunnen vaststellen,” zegt ze.

Om de nieuwe resultaten te bevestigen en eventueel zelfs uit te breiden, wil het internationaal consortium nu aan de slag met een nóg grotere studiegroep. Gezien de huidige studiegroep voornamelijk uit mensen van Europese afkomst bestond, blijft het belangrijk om gelijkaardige studies in de toekomst open te trekken naar verschillende etnische groepen om na te gaan of de risicofactoren bij alle bevolkingsgroepen dezelfde zijn.

Publication

New insights into the genetic etiology of Alzheimer’s disease and related Dementias
​Bellenguez et al. Nature Genetics 2022