.jpg)
Vette lever veroorzaakt agressievere vorm van kankeruitzaaiing
Leuven, 1 juli 2026 – Onderzoekers van VIB en KU Leuven hebben samen met internationale partners ontdekt hoe leververvetting de meest agressieve vorm van gemetastaseerde colorectale kanker kan aandrijven. De bevindingen, gepubliceerd in het toonaangevende tijdschrift Nature, verklaren niet alleen waarom sommige patiënten een aanzienlijk slechtere prognose hebben, maar tonen ook aan hoe metabole aandoeningen zoals leververvetting de kankerprogressie rechtstreeks kunnen beïnvloeden. Dit opent de weg naar preciezere therapieën die afgestemd zijn op de metabole gezondheid van de patiënt.
Dikkedarmkanker (colorectale kanker, CRC) is wereldwijd nog steeds een van de belangrijkste oorzaken van kankergerelateerde sterfte. De ziekte is goed voor bijna één op de tien kankerdiagnoses en is tegenwoordig zelfs de belangrijkste doodsoorzaak door kanker bij mensen jonger dan 50 jaar. Een belangrijke reden voor de slechte prognose is dat tot 50% van de patiënten secundaire tumoren ontwikkelt in andere organen – vooral in de lever. Deze zogenoemde uitzaaiingen (metastasen) verminderen de overlevingskansen drastisch.
Binnen de patiëntengroep die metastasen ontwikkelt, zijn de vooruitzichten echter divers. De prognose wordt sterk bepaald door de manier waarop tumoren zich in de lever gedragen. Opvallend is dat patiënten bij wie de uitzaaiingen gescheiden blijven van gezond leverweefsel, de zogenaamde encapsulated metastasen, een vijfjaarsoverleving van ongeveer 73% kunnen bereiken. Daartegenover staan patiënten met replacement metastasen, waarbij kankercellen het gezonde leverweefsel binnendringen. In deze gevallen is de ziekte veel agressiever en daalt de overleving tot onder de 44%.
Ondanks dit duidelijke verschil is nog onvoldoende bekend wat deze agressieve vorm van uitzaaiingen aanstuurt. Bovendien bestaan er momenteel geen gerichte therapieën die specifiek voor deze patiënten zijn ontwikkeld, wat wijst op een belangrijke onvervulde medische behoefte.
Een veelvoorkomende aandoening met onverwachte gevolgen
Een nieuwe studie, geleid door prof. Sarah-Maria Fendt (VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie), identificeert nu een belangrijke, leefstijlgerelateerde factor die verklaart waarom sommige patiënten deze risicovolle metastasen ontwikkelen: vetophoping in de lever, ook wel leversteatose of ‘vette lever’ genoemd.
Door zowel patiëntstalen als experimentele modellen te analyseren, ontdekten de onderzoekers dat patiënten met een vette lever aanzienlijk vaker de agressieve replacement metastasen ontwikkelen. Dit is bijzonder relevant gezien de snel toenemende prevalentie van leververvetting wereldwijd, veroorzaakt door stijgende cijfers van obesitas en metabole aandoeningen.
“Dit werk toont aan dat een aandoening die we meestal beschouwen als een achtergrondprobleem een directe invloed kan hebben op het gedrag van kanker,” zegt prof. Sarah-Maria Fendt (VIB-KU Leuven). “Het benadrukt dat de fysiologie van de patiënt geen passieve rol speelt, maar actief bijdraagt aan ziekteprogressie.”
Hoe vet de tumorbiologie verandert
De studie ontrafelt ook het mechanisme dat de link legt tussen een vette lever en agressieve kankerspreiding. In een vetrijke lever zorgen verhoogde niveaus van vetzuren voor een kettingreactie binnen kankercellen, waardoor hun metabolisme en gedrag veranderen.
Deze vetzuren stabiliseren het eiwit MYC, een bekende motor van tumorgroei. Eenmaal gestabiliseerd activeert MYC metabole processen die de productie van proline verhogen – een aminozuur dat essentieel is voor de aanmaak van collageen. Dit collageen vormt een structurele omgeving die tumorcellen helpt om in de lever te infiltreren en zich uit te breiden, wat leidt tot replacement metastasen.
“Eenvoudig gezegd: de vette lever levert zowel het signaal als de bouwstoffen die tumoren nodig hebben om agressiever te groeien,” aldus Fendt. “Het verandert fundamenteel de manier waarop uitzaaiingen zich ontwikkelen.”
Directe impact: betere selectie voor klinische studies
Een van de meest directe toepassingen van dit onderzoek ligt in de verbetering van patiëntselectie voor klinische studies. Geneesmiddelen die zich richten op MYC worden momenteel al getest op veiligheid, maar hun succes hangt sterk af van het identificeren van de juiste patiënten.
De studie suggereert dat deze behandelingen vooral effectief kunnen zijn bij patiënten met een vette lever en replacement metastasen. Dit biedt een concrete strategie voor gerichtere selectie.
“Dit geeft ons een krachtig nieuw instrument om patiënten te stratificeren,” aldus Fendt. “Door beter te bepalen wie baat heeft bij een behandeling, kunnen we klinische studies efficiënter maken en patiënten sneller toegang geven tot effectieve therapieën.”
Een betere patiëntselectie kan leiden tot hogere slaagkansen van studies, minder onnodige behandelingen en een snellere ontwikkeling van doelgerichte therapieën.
Nieuwe mogelijkheden voor behandeling
Belangrijk is dat de onderzoekers aantonen dat dit proces ook therapeutisch kan worden benut. Door verschillende stappen in deze keten aan te pakken – zoals het MYC-eiwit, de productie van proline of de vorming van collageen – konden zij de groei en ontwikkeling van agressieve metastasen aanzienlijk remmen in geavanceerde experimentele systemen, waaronder modellen gebaseerd op patiëntweefsel.
Deze bevindingen openen de deur naar nieuwe behandelingsstrategieën die afgestemd zijn op de metabole toestand van de patiënt.
“Onze resultaten tonen aan dat we op meerdere niveaus kunnen ingrijpen,” zegt Fendt. “Dit creëert nieuwe mogelijkheden om therapieën te ontwikkelen die specifiek gericht zijn op de meest gevaarlijke vormen van uitzaaiingen, vooral bij patiënten met leververvetting.”
Daarnaast onderstreept de studie het belang van het integreren van metabole gezondheid in kankerzorg. Het vetgehalte in de lever zou in de toekomst kunnen dienen als biomarker om behandelingskeuzes te sturen en ziekteverloop beter te voorspellen.
“Dit onderzoek verandert onze kijk op kanker,” zegt dr. Yiming Peng-Winkler (VIB-KU Leuven, University Hospital of Düsseldorf), eerste auteur van de studie. “Om kanker effectief te behandelen, moeten we niet alleen naar de tumor kijken, maar ook naar de omgeving waarin die groeit. Alleen zo kunnen we echt precieze en effectieve therapieën ontwikkelen.”
Een bredere kijk op kanker
De studie benadrukt een fundamenteel principe: de voortgang van kanker wordt niet alleen bepaald door tumorcellen zelf, maar ook door de omgeving in het lichaam. Door aan te tonen hoe leververvetting agressieve uitzaaiingen bevordert, biedt dit onderzoek zowel een verklaring voor verschillen in patiëntuitkomsten als een routekaart om deze te verbeteren.
Met de wereldwijde toename van metabole ziekten wordt deze kennis steeds belangrijker – niet alleen voor een beter begrip van kanker, maar ook voor de manier waarop patiënten in de toekomst worden gediagnosticeerd, ingedeeld, en behandeld.
Publicatie
Steatosis shapes prognosis-defining liver metastasis heterogeneity in CRC. Peng-Winkler et al. 2026. Nature.
Financiering
Dit werk werd ondersteund door de Duitse Onderzoeksstichting, EMBO, FWO, het Gilead Sciences Research Scholars Program in Solid Tumors, de Beug Foundation, de China Scholarship Council, de Else Kröner-Fresenius-Stiftung, het Terry Fox New Frontiers Program, de National Decade Against Cancer, Fonds Baillet Latour, de Francqui Stichting, Foundation ARC, Stichting tegen Kanker en het Wereld Kanker Onderzoek Fonds.
Vragen van patiënten
Een doorbraak in onderzoek betekent niet hetzelfde als een doorbraak in de geneeskunde. De verwezenlijkingen van VIB-onderzoekers kunnen de basis vormen voor nieuwe therapieën, maar het ontwikkelingstraject neemt nog jaren in beslag. Dit kan veel vragen oproepen. Daarom vragen we u om in uw reportage of artikel te verwijzen naar het e-mailadres dat VIB hiervoor ter beschikking stelt. Iedereen kan er met vragen omtrent dit en ander medisch gericht onderzoek terecht: patienteninfo@vib.be.
Gunnar De Winter
Kristof Windels
