Hersenaftakeling bij alzheimer afwendbaar?

Leuven, 31 oktober – De ziekte van Alzheimer doet hersencellen langzaam maar zeker afsterven, wat tot de typische dementieverschijnselen leidt die we allemaal kennen. Onderzoekers verbonden aan KU Leuven en VIB namen het sterfproces van de hersencellen onder de loep. Bij verschillende muismodellen van de ziekte slaagden ze erin om de massale celsterfte tegen te gaan. De nieuwe resultaten bieden hoop en doen vermoeden dat deze onderzoekspiste zou kunnen leiden naar nieuwe geneesmiddelen om de aftakeling van hersenweefsel bij alzheimerpatiënten een halt toe te roepen.

Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie. Meer dan 55 miljoen mensen wereldwijd kampen met de gevolgen van de ziekte. Typische kenmerken zijn de zogenaamde amyloïde plaques en tau-eiwit kluwens die zich opstapelen in de hersenen. De onvermijdelijke volgende stap is dat hersencellen op grote schaal beginnen af te sterven. Het resultaat van dat proces is dat mensen met alzheimer niet alleen hun herinneringen maar ook andere vormen van hun denkvermogen stap voor stap verliezen. 

Nog geen behandeling

Ondanks tal van nieuwe wetenschappelijke inzichten bleef de behandeling voor alzheimer tientallen jaren beperkt tot pillen die de symptomen van de ziekte in het beste geval tijdelijk wat verlichten. Een echte behandeling die de ziekte kan stoppen is er niet.

Maar heel recent is er veel te doen rond nieuwe behandelingen die de amyloïde plaques in de hersenen kunnen afbreken. De goedkeuring van die medicatie is erg controversieel, omdat onvoldoende bewezen is dat patiënten er ook echt baat bij zouden hebben. Is de plaques verwijderen genoeg? Gebeurt het te laat, als de schade al onherroepelijk is? Eén ding is zeker, willen we voorkomen dat iemand met beginnende dementie steeds verder achteruit gaat, dan moeten we erin slagen het aftakelen van hersencellen tegen te gaan.

Een Leuvens onderzoeksteam onder leiding van Dietmar Thal, Bart De Strooper en Sriram Balusu lijkt hiervoor nu een beloftevolle piste te hebben ontdekt. In het prestigieuze vakblad Science Translational Medicine publiceren ze deze week hoe ze erin slaagden het afsterven van hersencellen tegen te gaan in verschillende muismodellen van de ziekte. 

Necroptose

“Hersencellen die afsterven bij mensen met alzheimer doen dat volgens een bepaald biologisch stappenplan van biochemische veranderingen,” legt Balusu uit. “Dat proces noemen we ‘necroptose’.” Balusu is postdoctoraal onderzoeker in het labo van professor De Strooper aan het VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek.

Vorig jaar ontdekten ze al waardoor dat sterfproces precies wordt uitgelokt in menselijke hersencellen die in het labo getransplanteerd werden in muizen met alzheimerkenmerken. Daarop bouwde het team nu verder om het necroptose-proces niet alleen beter in kaart te brengen in verschillende muismodellen voor de ziekte, maar ook om na te gaan hoe er tegenin te gaan.

Sterfteproces afremmen

De onderzoekers stelden vast dat het necroptose-afsterfproces geactiveerd werd in muismodellen met de typische tau-kluwens, maar niet in muizen die enkel de amyloïde plaques hebben.

“Onze resultaten wijzen er op dat er bij alzheimer sprake is van een vertraagde necroptose. Dat proces wordt uitgelokt door een gemodificeerd tau-eiwit,” zegt Tahl, professor Neuropathologie aan KU Leuven. 

Tahl en zijn collega’s slaagden erin om tussen te komen in de activatie van het necroptose-proces. Daardoor konden ze niet alleen het verlies van hersencellen bij muizen voorkomen, ze toonden ook aan dat de behandelde dieren beter scoorden in een test die nagaat hoe goed ze soortgenoten kunnen herkennen die ze al eens eerder hebben ontmoet. ​

De Strooper (VIB, KU Leuven, UK DRI): “Op basis van onze resultaten geloven we dat het afremmen van necroptose verder onderzocht moet worden als nieuwe behandelingspiste. Samen met behandelingen die de ophoping van amyloïde plaques of tau-kluwens tegengaan, zou zo’n aanpak mogelijk het verschil kunnen maken.”

Publicatie

Inhibition of an Alzheimer’s disease-associated form of necroptosis rescues neuronal death in a mouse model Koper, Moonen et al. Sci Trans Med 2024 

Dit onderzoek werd gesteund door FWO, ERC, KU Leuven, en Stichting Alzheimer Onderzoek.